Je hebt het vast vaker gehoord, uit de mond van de vorige generatie. Die generatie die een oorlog heeft meegemaakt. “De mensen zijn veel te verwend. Misschien moet er maar weer eens een goede oorlog komen.“. Natuurlijk typische taal van de oude brombeer, dat realiseer ik me ook wel maar het is wel zo dat de gemiddelde Nederlandse burger geen enkel idee heeft wat oorlog eigenlijk is. Niet alleen de verschrikkingen maar vooral de verhoudingen, de relaties tussen mensen onderling. Achteraf heeft iedereen het natuurlijk over die paar honderd verzetsstrijders, de helden. Degene die het kwaad zagen en in actie kwamen. Ze waren zeer dun gezaaid. Er waren vele malen meer collaborateurs maar het overgrote deel ging door met hun leven, als prima opportunisten.
Beleving
Ik herinner me het verhaal van mijn oma. Ze vertelde het regelmatig en mijn vader herhaalde het later ook:
Mensen weten er niks meer van maar de Duitse soldaten waren heren, fatsoenlijk en eerlijk. Ze vroegen netjes of we te eten hadden en betaalden ervoor. Ze respecteerden ons land, huis en bezit. Ze kenden discipline, orde en fatsoen. Toen de Engelsen kwamen was het helemaal anders. Ze stalen als de raven, lieten nauwelijks iets over voor ons zelf en vonden zelfs dat ze daar recht op hadden. Ze sliepen onuitgenodigd in ons huis. Ze waren onbeleefd, ronduit onbeschoft, vroegen niks en deden waar ze zin in hadden. Ik maakte me zorgen, zo vlak na de bevrijding.
Na 80 jaar narratief en geschiedsvervalsing van de overwinnaars klinkt het voor iedereen totaal ongeloofwaardig maar zij had het meegemaakt. Natuurlijk was ze een boerin in de oorlog en beschikte ze over bronnen om te leven maar toch. Ze was geen collaborateur, dat geloof ik nog steeds niet. Ze zorgde voor haar man, de kinderen en de boerderij, zo goed en zo kwaad als het ging. En haar kinderen zorgden voor haar, tot haar dood.
Maar haar verhaal zette vooral zaken in perspectief. Hoe ervaar je zelf oorlog? Wat zijn de nuances waar niemand het over heeft? Wat is je beleving, zonder alle propaganda die er op je afgevuurd wordt?
Voor vrede
Een ding had deze generatie gemeen met elkaar: NOOIT MEER OORLOG! De generatie die het zelf hadden meegemaakt wilden vrede en rust. Dat alleen zou ons aan het denken moeten zetten. Dat zouden we mee moeten nemen als de helft van Nederland weer oorlogszuchtige taal uit slaat. Als ze oorlog wensen om zogenaamd hun eigen welzijn te beschermen. Als ze verlangen naar strijd zonder zich te realiseren wat voor verschrikkingen dat met zich mee kan brengen.
Goed en kwaad
Het is makkelijk te denken in simpel goed en kwaad. In duister en in licht. Het eenvoudige beeld van de monsterlijke nazi’s of onmenselijke Jappen die in en in slecht zijn en de gedachte dat wij voor het goede staan. Zonder enige nuance en met een onfeilbaar kompas. Precies zoals TPTB willen dat je denkt: Als je niet voor bent dan ben je tegen; dan ben je “fout“, dan ben je zelf het “kwaad“.
Maar oorlog is niet die heroïsche strijd tegen de duivel. Oorlog is ellende, dood, verderf, menselijk lijden, pijn en nog veel meer waar de gemiddelde mens zich geen enkele voorstelling van kan maken. Oorlog zelf is het kwaad waar we tegen op moeten staan. We moeten ons verweren tegen diegene die oorlog verantwoorden, goed praten en verheerlijken.
Want uiteindelijk zijn dat degene die zelf veilig ver achter de linies blijven. Deze mensen zullen zelf geen bloed laten of zelfs van dichtbij zien. Ze zullen er alles aan doen om hun eigen kinderen erbij weg te houden of wellicht hebben ze helemaal geen kinderen. Ze zullen ver weg blijven van dood, lijden, armoede en ellende.
Landverrader
Als deze verheerlijkers van oorlog zelf voorop moesten of hun kinderen zouden sturen zou het snel afgelopen zijn. Op X noemde iemand mij een landverrader omdat ik me uitsprak voor vrede en tegen oorlog. Maar je moet je afvragen wie de werkelijke verraders zijn. Verraders van hun mensen, hun volk, hun onderdanen. Verraders van hun militairen, hun zonen en dochters. Verraders van de mensheid.
Buiten mijn eigen ervaringen die moeilijk uit te leggen zijn aan de gemiddelde burger las ik na mijn diensttijd het boek Montyn. Als je enig idee wil verkrijgen van oorlog is dit boek een aanrader. Niet alleen de keuzes die Jan Montyn maakt, als puber, onder zijn persoonlijke omstandigheden en onder invloed van propaganda zetten je aan het denken. De meeste indruk op mij maakte zijn herinneringen van Mannheim en Ludwigshafen. Hij beschrijft de onmenselijkheid van oorlog alsof je er zelf bij bent, de stank, het geschreeuw, huilen. Onherkenbaar verbrande lijken, de totale vernietiging. Maar ook de horror van het oostfront, Korea en Vietnam zijn beeldend.
Oorlog is niet wat je denkt,
oorlog is wat je jezelf niet voor kan stellen.
